KUGCINWA NEKWENGANYELWA KWEBANTFWANA NGAPHASI KWEMTSETFO WENDZABUKO
Lucingo: 012 661 ? 7473
UMTSETFO WENDZABUKO WASEKUCALENI NEMTSETFO WENDZABUKO JIKELELE
Ngembi kwekuguculwa nguMtsetfosisekelo (kulingana ngekwesimo kwemacembu langena emshadweni) kanye neMtsetfo weKwemukelwa kwemiShado yeNdzabuko (kulingana ngekwesimo semishado nekwemacembu langena emshadweni)
uMtsetfo wekuLawulwa kwalabaMnyama, nombolo 38 wanga-1927, sigaba 11 (b): wonkhe umuntfu lomsikati loshade ngekulandzelwa kwemtsetfo wendzabuko (ngaphandle kwalabasikati baseKZN) uyohlala asesigabeni sebuntfwana kudzimate kube phakadze.
Imiphumela yeMtsetfo weNdzabuko
Simo salomsikati silingana naleso sebuntfwana
Umuntfu lomsikati akanalo lilungelo lekwengamela umntfwana wakhe ngobe naye ngekwakhe ungaphasi kwekwenganyelwa yindvodza yakhe
Umuntfu lomsikati akakwati kwenta sivumelwano lesisemtsetfweni ngaphandle kwekutsi asitwe yindvodza yakhe nobe ngubabe wakhe
Umuntfu lomsikati akakwati kuba ngumnikati wemalungelo kepha uhlala ayimphahla yalomunye
Ngabe kweNganyelwa kwebantfwana kutsintseke njani ngalesimo sendzabuko?
Ngaphasi kweMtsetfo weNdzabuko kwenganyelwa kwebantfwana kulilungelo lelingenakuphikiswa leliniketwa ngumshado endvodzeni kanye naselusendvweni lwayo.
Loku kusho kutsi ngemuva-nje kwekutsi indvodza ikhiphe emalobolo macondzana nemfati wayo, yona nebelusendvo lwayo batfola onkhe emalungelo lagcwele ebutali ebantfwaneni labavela ngesikhatsi salowo mshado.
KweNganyelwa kwebantfwana (kuyachutjwa)
Kwenganyelwa kwebantfwana balomshado kusemahlombe endvodza yamake wabo kanye naselusendvweni lwayo
Kwenganyelwa kwebantfwana bentfombi kusemahlombe amkhulu lobeleka make wabo kanye naselusendvweni lwakhe
Uma kwenteka lentfombi ishada kwenganyelwa kwayo kanye nebantfwana bayo kwengciselwa endvodzeni yayo kanye naselusendvweni lwayo
Ngaloko-ke ngekulandzela umtsetfo wendzabuko kwenganyelwa kwebantfwana kusemahlombe ebantfu labadvuna kuphela (kuhamba ngebudvuna) kantsi bantfwana bangaphasi kwelusendvo lwabobabe babo
Kwenganyelwa kwebantfwana kusemahlombe endvodza lekuchuba egameni lelusendvo lwayo
Kuhlelwa kwebantfwana
Kungabi semtsetfweni kwebantfwana nobe simo sekutsi bantfwana abekho emtsetfweni akwatiwa ngaphasi kweMtsetfo weNdzabuko, ngobe umntfwana njalo-nje utawuba nelikhaya, lokungahle kube likhaya lakagogo wakhe lapho kubelekwa khona unina kuye ngesisho lesitsi ? ?Ngwana wa dikgora ke wa ga mmaagwe? (ngembi kwemshado) nobe kube likhaya lakagogo lapho kubelekwa khona babe wabo nobe bendvodza yamake wabo ? ngekulandzela sisho lesitsi ?inkomati itsatfwa nelinkhonyane layo?.
Kunesidzingo sekucacisa loluhlobo lwemshado lona lomsikati langena kuwo.
Bantfwana bemfati (lababelekwe ngekhatsi nobe ngembi kwemshado)
Bantfwana lababelekwe ngekhatsi kwemshado: Basemahlombe endvodza yakhe kanye nelusendvo lwayo kungakhatsaleki kutsi ngabe babe wabo mbamba-mbamba ngubani.
Kulindzeleke kutsi indvodza yamake walabantfwana ibemukele njengebayo futsi igcwalise yonkhe imitfwalo netibopho letetayelekile temtali macondzana nalabantfwana.
Bantfwana bemfelokati
Kushona kwendvodza akucedzi budlelwane bebukoti.
Kwehlukana kwebantfwana bemfelokati kungalendlela lelandzelako: (i) bantfwana bemngeni-vusumuti
Ngaphasi kwelisiko lekungena lomshado lokhona uyachubeka ngekutsi lomfelokati atsatfwe yindvodza lengena esikhundleni futsi ichubeke endzimeni yendvodza leshonile.
Lomfelokati kanye nebantfwana bakhe baba ngaphasi kwekwengamela nekuphatsa kwalowo longena esikhundleni sendvodza yakhe. Lomngeni-vusumuti uvamise kuba ngulomunye wemalunga lamadvuna elusendvweni lwendvodza yakhe.
Lusendvo lwendvodza leshonile lutibophelela ekutseni lutawunakekela lomfelokati seloku-nje aphila, futsi bachubeke nekumbelekisa bantfwana labanyenti ngalendlela lokungaphumeleleka ngayo nalendvodza laniketwe yona.
Labantfwana lababelekwe ngulomfelokati kanye nalomngeni-vusumuti njalo-nje batsatfwa njengebantfwana bendvodza yakhe leshonile.
Nakulawo masiko lapho umkhuba wekungena-vusumuti ungasalandzelisiswa, uma kwenteka umfelokati abeleke bantfwana, kungakhatsalekile kutsi ngabe babe wabo mbamba-mbamba ngubani, njalo-nje batsatfwa njengebantfwana bendvodza yakhe leshonile kanye nanjengemalunga elusendvo lwakhe
Bantfwana bemuntfu lowehlukene nendvodza
Uma umuntfu lomsikati ehlukana nendvodza, bantfwana babo bavamise kusala nelusendvo lwendvodza
Imitsetfo leminyenti yendzabuko ayimvumeli lona lomsikati kutsi angaphindze ashade uma asahleli ngaphasi kwekunakekelwa kwelusendvo lwendvodza yakhe. Uma afuna kuphindze ashade kumele abuyele elusendvweni lwababe wakhe.
Uma aphindze ashada, nobe ngubaphi bantfwana lababelekwa ngulomsikati lowehlukene nendvodza kwase kutsi lendvodza yesibili yammitsisa, labo bantfwana balendvodza yesibili, futsi basemahlombe elusendvo lwalendvodza yesibili. Lendvodza yesibili ngiyo neyengamela labo bantfwana.
Bantfwana bemuntfu lowehlukene nendvodza
Ekushadeni kwakhe kwesibili, lowo lomsikati lowehlukene nendvodza angacelwa ngulendvodza yesibili kutsi ete nebantfwana bakhe emshadweni (lokusho labantfwana lababeleke ngalesikhatsi angaphasi kwekunakekela kwababe wakhe ngemuva kwekubuya emendvweni), lokutawusho kutsi kuleso simo lendvodza itawube imteka nemankhonyane akhe.
Kugcinwa nekwenganyelwa kwebantfwana
Bantfwana lababelekwe ngesikhatsi semshado
Timiso tesigaba 11 (b) teMtsetfo wekuLawulwa kwalabaMnyama betitawulawula leso simo ? lowo lomsikati bekatawuchubeka ngesimo sebuntfwana kantsi indvodza yakhe beyitawuba ngiyo lemengamelako. Umphumela walesigaba bewuba ngunawu: labasikati labamnyama labangakashadi bebangaba nesimo sebudzala, labasikati labamnyama labashade ngemtsetfo wesilungu bebangaba nesimo sebudzala, kepha bonkhe labasikati labangaphasi kweminyaka lengemashumi lamabili nanye nobe labashade ngekwemtsetfo wendzabuko bebatawuchubeka ngesimo sebuntfwana.
Imiphumela yesigaba 11 (b)
Labasikati labamnyama labashade ngaphasi kwemtsetfo wendzabuko bancishwa simo sebudzala lesiniketwa ngumshado wabo uma bafika eminyakeni lengu-21 ngekulandzela uMtsetfo weMnyaka weBudzala
Lesimo sibancisha ligunya lekwenta tivumelwano letisemtsetfweni egameni labo nasegameni lebantfwana babo
Ngaloko-ke uMtsetfo wendzabuko wase-Afrika uyehluleka kucinisekisa labasikati base-Afrika ngesimo lesilinganako kanye nekuphatfwa ngalokulinganako ngembi kwemtsetfo njengobe kumiswe kuMtsetfosisekelo
Imiphumela yesigaba 11 (b)
Njengalabasikati labamnyama abakwati kuba tinhloko temindeni yabo nekutsi bengamele bantfwana babo ngenca yekutsi baloku batsatfwa njengebantfu labangaphasi kwebuntfwana
Ngaloko-ke lesigaba sitfutfukisa kubandlulula labasikati ngenca yebulili futsi, ngaloko-ke siyangcubutana neMtsetfosisekelo.
Lesigaba siye sacinisisa umgomo webudvuna loniketa labadvuna emagunya langenamkhawulo nekulawula timphilo netimphahla tebafati babo.
Sidzingo sekucitfwa nekuchitjiyelwa kwemtsetfo
Kucala kwekusebenta kweMtsetfo weKwemukelwa kwemiShado yeNdzabuko, 2000
Kwemukelwa kwemishado yendzabuko
Simo sekulingana kwemishado
Simo sekulingana nekuphatfwa kwemacembu langena emshadweni uMtsetfo weKwengamela bantfwana loniketa ngekwenganyelwa kwebantfwana kubo bobabili batali
Bantfwana bekuphinga
Indvodza itsatfwa njengababe walabantfwana futsi angeke ivunyelwe kutsi ibaphike. Ngenca yetimo tekwemitsa kwamake wabo kanye nekubelekwa kwabo angeke kube malula kubaphawula nekubehlukanisa ebantfwaneni basemshadweni.
Indvodza inemtfwalo wekwengamela iphindze ibagcine, inemtfwalo wekubemukela njengabo bonkhe bantfwana lababelekwe ngekhatsi emshadweni. Bangemalunga elusendvo lwalobabe. (Ngwana wa dikgora). Bobabe mbamba-mbamba balabantfwana abanasabelo kubo.
Ngaphasi kwaloluhlangotsi lolufanako kungena nebantfwana bemngeni-vusumuti (kungena)
Ngalendlela umtsetfo wendzabuko uyahambisana nesigaba 8 seMtsetfosisekelo futsi awubandlululi macondzana nebantfwana ngenca ngemvelaphi kanye nekubelekwa kwabo
Bantfwana babomakhwapheni
Bangaphasi kwelusendvo lwamake wabo.
Uma kwenteka lomake ashade, yena nendvodza yakhe baba nemtfwalo wekugcina labantfwana. Lendvodza itfola ligunya lebutali kulabantfwana ngekulandzela lesisho lesitsi: ?Inkomati itsatfwa ngelinkhonyane?. Angeke kube nemehluko emkhatsini kwalabantfwana kanye nebantfwana balomshado. Ngaloko-ke nalapha alukho lubandlululo emkhatsini kwebantfwana njengobe kwencatjelwe nguMtsetfosisekelo.
Kwenganyelwa nekugcinwa kwebantfwana ngemuva kwekwehlukana
Umgomo wekufuna inhlalakahle lesembili yemntfwana uye wangeniswa njengencenye yeMtsetfo weNdzabuko
Uma kuba nekwehlukana bantfwana bavamise kusala nelusendvo lwabobabe wabo.
Uma make webantfwana ashiya lusendvo lwabobabe walabantfwana akahambi nalabantfwana. (Utsatfwa njengemuntfu losesimeni sebuntfwana kudzimate kube phakadze kantsi naye udzinga umuntfu lotamengamela ngekwakhe)
Uma afisa kuphikisana nalesimo, yena nalowo lomengamele kumele bafake simangalo macondzana nendvodza yakhe lokusimangalo sekutsi lendvodza ayisiye umuntfu locotfo nalofanele kutsi aniketwe kugcinwa kwebantfwana. Loku kusho kutsi njalo-nje kunesibonelelo lesivuna indvodza nelusendvo lwayo lwekutsi ngibo labatakwengamela bantfwana ekwehlukaneni. Banelilungelo lemvelo lekuniketwa kugcinwa kwebantfwana.
Kwenganyelwa nekugcinwa kwebantfwana ngemuva kwekwehlukana
Letinye timo lapho bantfwana bangashiywa khona ngaphasi kwekugcinwa ngumake wabo kulapho uma basamunya libele. Lesi ngulesinye setibonelo lapho inhlalakahle lesembili yebantfwana itawuba setulu kwawo onkhe emalungelo emvelo ababe mayelana nekugcinwa kwebantfwana.
Ngaloko-ke tinkantolo tendzabuko tivamise kuniketa bobabe lilungelo lemvelo lekugcinwa kwebantfwana uma kwehlukanwa futsi kusemahlombe alowo nalowo lophikisana naloku kutsi abonise kutsi kuniketwa kwekugcinwa kwebantfwana kuye kubabe wabo angeke kuhambisane nenhlalakahle lesembili yebantfwana (umtfwalo wekuveta bufakazi).
Kunakisiswa kwenhlalakahle lesembili yebantfwana
Bantfwana labancane labasamunya batawuniketwa make wabo, ngaphasi kwembandzela wekutsi uma sebakhulile batawumukiswa kubabe wabo. Labantfwana ngekwabo abanalo lilungelo lekutikhetsela umtali labafisa kuhlala naye.
Nanobe kunjalo, kuletinye timo kuye kuhlolwe kuba cotfo nekufaneleka kwalowo nalowo mtali kutsi angaphumelela yini kunakekela inhlalakahle lesembili yemntfwana
Imiphumela yalesimiso
Umgomo webudvuna useloku uhamba phambili macondzana nenhlalakahle lesembili yebantfwana
Akukho kuphatfwa ngalokulinganako kwemacembu ngesikhatsi sekwehlukana
Bantfwana abanalo livi macondzana nemalungelo abo kantsi tincumo tilahlelwa kubo mayelana naloko lokubonakala njengalokutawuba ngulokubafanele.
Siphetfo
Ngaloko-ke umtsetfo wendzabuko, unetimiso letitsite letihambisana neMtsetfosisekelo kanye neMtsetfo weKwemukelwa kwemiShado yeNdzabuko. Nanobe kunjalo, letinye tetimiso tawo tiyangcubutana netimiso teMtsetfosisekelo kantsi ngaloko kuloko kuchutjwa kungahambisani nemtsetfosisekelo. Leti nguleto timiso lokumele kumelanwe nato etinkantolo. Sizatfu lesisemcoka ngukutsi sigaba 11 (b) ngekwaso sesiye sacitfwa kantsi, ngaloko-ke, nobe nguluphi luhlobo lwekungalingani ngekwesimo emkhatsini kwemadvodza nalabasikati akumelanga luchubeke nekuba khona njengobe lungenaso sisekelo.
